Tajemnice Mistrza z Gościeszowic

dodano: 2008-07-26 02:58:31, autor: , źródło: Gazeta Lubuska

Jego miano znajdziemy w każdym podręczniku historii sztuki. Mistrz Ołtarza z Gościeszowic zapewne tworzył w Żaganiu, ale jego prace można podziwiać nie tylko w południowej części naszego województwa, ale także w okolicach Drezna.



Najciekawsza nasza świątynia? Rokitno, Gościkowo, katedra w Gorzowie, a może ruiny gubińskiej fary? Na początek proponujemy podróż niezwykłą, podróż śladami pewnego średniowiecznego artysty.

Gdzie zaczniemy? We wsi, odległej 8 km od Nowego Miasteczka i 2 km od Niegosławic. To Gościszowice, a może raczej Gościeszowice, bo nawet w dokumentach mieszkańców można spotkać obie nazwy. Uwagę zwraca tu XIII-wieczny kościół i przypominająca pałac siedziba domu kultury. O sławie wsi zadecydował przypadek.

Otóż w kościele, w niewielkiej miejscowości w gminie Niegosławice, historycy wypatrzyli ołtarz, który ich zdaniem najpełniej oddawał charakter warsztatu pewnego nieznanego artysty.

Wszyscy przez ołtarz

Gdy byliśmy tam jakiś czas temu, do kościoła wejść nie było można. Kościelny się rozchorował i nie wiadomo było, kto ma klucz... Ale podobno wszystko wróciło do normy i na prośbę gości świątynia stanie otworem.

Już gdy stajemy w drzwiach, pozbywamy się wątpliwości. Ołtarz! Przeszedł do historii, bo jako pierwszy został przypisany warsztatowi nieznanego mistrza działającego na Dolnym ¦ląsku, w okolicach Żagania i Szprotawy. Artysta nosi zatem miano Mistrza Ołtarza z Gościeszowic (lub Gościszowic, jak chcą niektórzy). Jednak częściej o dziełach, które wyszły spod jego dłuta, mówi się, że były dziełem Warsztatu Mistrza Ołtarza z Gościszowic.

Wszystko dlatego, że piętno tego artysty nosi tak wiele prac, że nie mógł ich wykonać jeden człowiek, nawet najbardziej pracowity. Na jego miano i popularność pracował zastęp uczniów, co w tamtych czasach było często praktykowane. W warsztacie wykonywano przede wszystkim nastawy ołtarzowe, składające się zwykle z rzeźbionych części środkowych oraz skrzydeł - malowanych i rzeźbionych.

Postać tajemnicza

Mistrz Ołtarza z Gościeszowic jest tajemniczą postacią w dziejach sztuki Dolnego ¦ląska, tworzącą na przełomie XV i XVI w. Jak chcą niektórzy, jego warsztat znajdował się w Żaganiu i pracował na potrzeby bliższej i dalszej okolicy. A region w tamtych czasach był bogaty. Kościoły powstawały jak grzyby po deszczu i możni fundatorzy poszukiwali dzieł, które pozwoliłyby otrzeć się wiernym o świętość.
Dokąd powinniśmy ruszyć z Gościeszowic?

Z warsztatem naszego Mistrza wiązane są dzieła z Sulechowa (1499), Wichowa (ok. 1500, w kościele parafialnym w Mirocinie ¦rednim); Dzikowic (ok. 1505), Konina Żagańskiego i Kościana (1507); Chich (1512, w kościele parafialnym w Bukowienie Bobrzańskiej); Konina Żagańskiego (1514); Chich (1516) i Mycielina (ok. 1520).

Jednak prace można znaleźć znacznie dalej - od północno-zachodniego ¦ląska, przez Wielkopolskę, po okolice Drezna. Zdaniem historyków sztuki, także pewna liczba prac w Brandenburgii wykazuje wyraźne podobieństwo z malarskimi dziełami tego warsztatu - Lindena, Oppelheim, Priessen, Riedebeck, Schoenborn, Trebitz...

Był tradycjonalistą

W środkowej części większości ołtarzy można zazwyczaj zobaczyć trzy postacie - Marię z Dzieciątkiem oraz dwoje świętych. Pojedyncze figury świętych często wypełniają również drugą stronę skrzydeł.

Przywiązanie do takiej kompozycji głównego otwarcia ołtarza świadczy - zdaniem historyków sztuki - o zdecydowanym tradycjonalizmie artysty. Sceny opowiadające historie pojawiają się głównie w malowanych fragmentach skrzydeł, a niekiedy również w kwaterach głównych.

Dlaczego fachowcy uważają "naszego” mistrza za tradycjonalistę? Oto powtarza właściwie jeden kobiecy i jeden męski typ fizjonomiczny, pozbawiony emocji. Postacie różnią się między sobą jedynie nakryciem głowy, a w wypadku mężczyzn - zarostem i fryzurą. Stąd stosunkowo łatwo stwierdzić, że to prace Mistrza.

Jeszcze jedno. Przyjrzyjmy się postaciom. Te w kwaterach głównych mniej więcej mają zachowane proporcje, a na skrzydłach są nieco zbyt przysadziste. W scenach opowiadających jakieś historie nie ma głębi, sylwetki są ustawiane na jednym planie, a w scenach wieloosobowych zgromadzone jedna na drugiej. Fałdy draperii są łamane ostro, niekiedy tworzą dekoracyjne, malownicze układy.

Ołtarz szafkowy

Ołtarz typu szafowego składa się z predelli, która jest podstawą nastawy ołtarzowej przypominającej skrzynię, mensy, czyli podstawowej części ołtarza, która jest zazwyczaj płytą z piaskowca, skrzyni, szafy głównej i dwóch ruchomych skrzydeł oraz zwieńczenia, które jest elementem zamykającym ołtarz.

Przedstawienie szafy środkowej, awersy, czyli przednie części skrzydeł wewnętrznych, predella zwieńczenie są rzeźbione. Natomiast tylne części, czyli rewersy, są zazwyczaj tylko malowane.

Miał swoich mistrzów

Kim był Mistrz Ołtarza z Gościszowic? W częściach rzeźbionych jego prac dopatrywano się oddziaływań rzeźby południowoniemieckiej oraz śląskiej, zwłaszcza wrocławskiego kręgu Jakuba Beinharta.

Charakter malowideł pozwala - zdaniem historyków sztuki - postawić hipotezę, że wykonywał je rzeźbiarz. Czyli "nasz” mistrz. Z kolei te malowane fragmenty zdradzają oddziaływanie twórczości malarzy norymberskich, Michaela Wolgemuta oraz Hansa Pleydenwurffa, a także anonimowego malarza wrocławskiego, zwanego Mistrzem lat 1486-87.

I to wszystko, co możemy powiedzieć o sztandarowej postaci naszej średniowiecznej sztuki.

Szlakiem Mistrza

W okolicy Sulechowa jest nawet wyznaczony szlak śladami Mistrza. Wiedzie od Sulechowa przez Krężoły, Klępsk, St. Kramsko po Wojnowo. Warto zajrzeć do kościółków wymienianych w tekście. Jednak uwaga, możemy spotkać się z nieufnością niektórych gospodarzy parafii.

Przez lata prace Mistrza stanowiły jeden z celów złodziejskich wypraw. Uzupełnieniem powinna być wizyta w zielonogórskim Muzeum Ziemi Lubuskiej. Tutaj znajduje się znakomita kolekcja sztuki sakralnej. Muzeum czynne jest w środy od 12.00 - 19.00, w czwartki i piątki 11.00 - 17.00, a w soboty i niedziele 11.00 - 16.00

Bilety kosztują 6 i 3 zł. W soboty na ekspozycje stałe wstęp bezpłatny.

autor Dariusz Chajewski

Forum
Brak odpowiedzi na forum w tym temacie

Opcja odpowiadania na forum jest aktualnie niedostępna.

Jubileuszowy festiwal Ziemia i Pieśń

dodano: 2022-06-29 11:30:52, autor: Redakcja, źródło: Urząd Miejski Szprotawa

W najbliższy weekend od 1 do 3 lipca 2022 odbędzie się jubileuszowy, bo XXX Festiwal Ziemia i Pieśń.



Przeczytaj więcej...
Forum
Brak odpowiedzi na forum w tym temacie

Opcja odpowiadania na forum jest aktualnie niedostępna.

Już w sobotę otwarcie basenu

dodano: 2022-06-22 16:13:32, autor: Redakcja, źródło: Szprotawski Zarząd Nieruchomościami "CHROBRY" Sp. z o. o.

Już od soboty 25 czerwca 2022 roku można będzie się ochłodzić na szprotawskim basenie miejskim. Strzeżone kąpielisko będzie otwarte dla chętnych codziennie od 10:00-18:00.



Przeczytaj więcej...
Forum
Brak odpowiedzi na forum w tym temacie

Opcja odpowiadania na forum jest aktualnie niedostępna.

Wyspa skarbów

dodano: 2022-06-09 09:22:00, autor: Redakcja, źródło: Urząd Miejski Szprotawa

Przy ulicy Młynarskiej powstanie strefa relaksu - Wyspa skarbów.



Przeczytaj więcej...
Forum
Brak odpowiedzi na forum w tym temacie

Opcja odpowiadania na forum jest aktualnie niedostępna.

Marcelina potrzebuje pilnej operacji serca!

dodano: 2022-06-08 21:34:30, autor: Redakcja, źródło: szprotawa.org.pl

Marcelina Sakuta urodziła się ze złożoną, śmiertelną wadą serca. Lekarze szacowali, że nie przeżyje nawet kilku dni... Dziś ma 17 lat i wciąż walczy o życie. Niestety w Polsce nie ma już dla Niej ratunku... Wspólnie możemy pomóc Marcelinie wygrać kolejną walkę o życie!



Przeczytaj więcej...
Forum
Brak odpowiedzi na forum w tym temacie

Opcja odpowiadania na forum jest aktualnie niedostępna.